رفتن به محتوای اصلی 
شهریور ۳۰, ۱۴۰۲
اختلال مو کندن (تریکوتیلومانیا): علائم، علت‌ها و درمان
اختلال مو کندن یا تریکوتیلومانیا (Trichotillomania) اختلالی است که در آن فرد به‌طور مکرر موهای خود را میکند و با وجود تلاش، نمی‌تواند این رفتار را متوقف کند. در این مقاله با علائم، علت‌ها و روش‌های درمان این اختلال آشنا می‌شوید.
وسواس کندن مکرر موها
وسواس موکنی عبارت است از کندن مکرر موها که می‌تواند منجر به از دست دادن مقدار قابل توجهی از مو شود. به طور معمول فرد پیش از کندن مو تنش و اجباری را برای انجام این کار در خود احساس میکند. متعاقب آن مبادرت به این عمل میکند و سپس حالتی از رضایت و آرامش موقت را تجربه میکند. پس از مدت کوتاهی این چرخه بار دیگر آغاز می‌شود و بدین ترتیب شخص مکرراً موهای خود را میکند.
اختلال کندن مکرر موها تا پیش از سال ۱۹۸۹ چندان در میان مردم شناخته شده نبود. بنابراین در سال‌های پیش از این بسیاری از افراد که این اختلال را داشتند آن را تحمل می‌کردند. بدون اینکه متوجه مشکل خود بوده و به فکر درمان آن باشند.
افرادی که به اختلال مو کندن مبتلا هستند به طور قابل‌توجهی موی قسمتی از بدن مانند سر، سینه، آلت تناسلی و یا سایر قسمت‌های بدن خود را میکنند. اصرار و میل به مو کندن در این افراد شدید و مرضی است. اغلب بعد از مو کندن، احساس آرامش و لذت موقتی برای این افراد حاصل می‌شود. گاه افراد برای رهایی از تنش‌های روزانه به موکنی سوق پیدا میکنند. با کندن مو، فرد آرام شده و فشار عصبی خود را از این طریق تخلیه میکند.
شایع‌ترین قسمت‌هایی که مورد موکنی واقع می‌شوند به ترتیب عبارت‌اند از:
فرق سر، ابرو و مژه. البته قابل‌ذکر است که دیگر قسمت‌های بدن مانند موهای سینه، زیر بغل و حتی آلت تناسلی هم کنده می‌شوند.
موها به طور معمول در هنگام استفاده از انگشت شست و اشاره یا انگشت وسط در دست غالب کشیده می‌شوند. هر چند بیمارانی که با این بیماری مواجه شده‌اند یک توصیفی از پیشروی مو را ارائه می‌دهند که در آن فرد ریشه چندین تار مو را می‌گیرد و هم زمان بیرون می‌کشد.
بعضی از بیماران از ابزاری مانند موچین برای کندن مو استفاده میکنند، در حالی که برخی دیگر موها را آن قدر دست کاری میکنند تا از ریشه شکسته شود. وقتی که موکنی انجام شد بیماران با توجه به رفتارهای اضافی از قبیل دست کاری مو در دست، قرار دادن آن در دهان خود، وارسی مو و ریشه آن و یا خوردن مو از همدیگر متفاوت می‌شوند.
برخی از بیماران به سادگی موی کنده شده را دور می‌اندازند و به سرعت به کشیدن موهای بعدی ادامه می‌دهند. بیشتر بیماران می‌توانند موقعیت‌های پیشایند برای مو کنی را شناسایی کنند (مانند زمانی که در حمام هستند، صحبت کردن با تلفن، تماشای تلویزیون، رانندگی، مطالعه و یا بلافاصله قبل از به خواب رفتن). محرک‌های پیشایند ممکن است درونی یا بیرونی باشد. عوامل درونی مانند خستگی، ناکامی، اضطراب و غم و اندوه نیز می‌تواند به عنوان عوامل پیشایند برای مو کنی باشند. بسیاری از رفتارهای موکنی آنها به طور خودکار و یا خارج از آگاهی رخ می‌دهد.
علائم اختلال مو کندن
- کندن مکرر مو که به کم‌پشت شدن یا ریزش محسوس مو منجر می‌شود
- تلاش‌های مکرر و ناموفق برای کم کردن یا متوقف کردن این رفتار
- احساس تنش قبل از کندن مو و آرامش یا رضایت بعد از آن
- احساس شرم و پنهان کردن نواحی بی‌مو با کلاه، روسری یا آرایش
- افت عملکرد در کار، تحصیل یا روابط اجتماعی به‌خاطر این رفتار
علت‌های اختلال مو کندن
علت دقیق این اختلال مشخص نیست، اما چند عامل در بروز آن نقش دارند:
- استرس و اضطراب: کندن مو برای بسیاری از افراد راهی برای تخلیه تنش است.
- عوامل ژنتیکی: این اختلال در برخی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود.
- عوامل زیستی مغز: تفاوت در عملکرد مدارهای کنترل عادت و تکانه در مغز.
- خستگی، بیحوصلگی و ناکامی: این حالت‌ها اغلب محرک شروع موکنی هستند.
این اختلال معمولاً در نوجوانی شروع می‌شود و در زنان بیشتر گزارش شده است.
ارتباط مو کندن با وسواس
اختلال مو کندن در طبقه‌بندی‌های روان‌پزشکی در گروه اختلالات مرتبط با وسواس فکری-عملی قرار می‌گیرد؛ چون مانند وسواس، فرد نیاز مقاومت‌ناپذیری به تکرار یک رفتار دارد. البته تفاوت مهم این است که در موکنی، رفتار اغلب با احساس لذت یا آرامش همراه است و همیشه با یک فکر وسواسی شروع نمی‌شود. در صورت همراهی با علائم وسواس، صفحه درمان وسواس در رشت اطلاعات بیشتری ارائه می‌دهد.
عوارض اختلال مو کندن
- ریزش مو، کچلی موضعی و آسیب به پوست سر
- احساس شرم، انزوا و کاهش اعتمادبه‌نفس
- در افرادی که موی کندهشده را می‌خورند، خطر تشکیل گلوله مو در معده (تریکوبزوار) که ممکن است به درمان پزشکی نیاز داشته باشد
درمان اختلال مو کندن
آموزش معکوسسازی عادت (HRT)
مؤثرترین روش درمان این اختلال است. فرد یاد می‌گیرد موقعیت‌ها و احساس‌هایی را که به موکنی منجر می‌شود شناسایی کند و به‌جای کندن مو، یک رفتار جایگزین (مثل مشت کردن دست یا فشار دادن یک توپ نرم) انجام دهد.
درمان شناختیرفتاری (CBT)
به فرد کمک میکند افکار و احساس‌هایی را که پشت این رفتار هستند بشناسد و راه‌های سالم‌تری برای مدیریت استرس پیدا کند.
دارودرمانی
در برخی موارد، به‌ویژه وقتی اضطراب یا افسردگی همراه وجود دارد، روانپزشک ممکن است دارو تجویز کند. مصرف هر دارویی فقط باید با نظر پزشک باشد.
راهکارهای خانگی کمک‌کننده
- ثبت زمان و موقعیت‌هایی که موکنی رخ می‌دهد
- مشغول نگه داشتن دست‌ها در موقعیت‌های پرخطر (مثل تماشای تلویزیون)
- استفاده از دستکش نازک یا کلاه در زمان‌های پرخطر
- کوتاه کردن مو برای سخت‌تر شدن کندن آن
- یادگیری تکنیک‌های آرام‌سازی برای کاهش تنش
برای آشنایی با یکی از مکانیسم‌های دفاعی که با رفتارهای تکراری مرتبط است، مقاله مکانیسم دفاعی باطل‌سازی را هم بخوانید.
مقالات مرتبط
- آشنایی با اختلال شخصیت وسواسی – جبری
- وسواس فکری – عملی چیست و در چه کسانی بروز میکند؟
- اختلال تبدیلی (هیستری): علائم، علت‌ها و روش‌های درمان
- علائم بیماری سایکوسوماتیک یا روان‌‌تنی و کنترل آن
پرسش‌های متداول
اختلال مو کندن چیست؟ اختلال مو کندن یا تریکوتیلومانیا اختلالی است که در آن فرد به‌طور مکرر موهای سر یا سایر نقاط بدن خود را میکند و با وجود تلاش نمی‌تواند این رفتار را متوقف کند.
آیا مو کندن نوعی وسواس است؟ اختلال مو کندن در گروه اختلالات مرتبط با وسواس فکری-عملی قرار می‌گیرد، اما با وسواس تفاوت‌هایی دارد؛ از جمله اینکه رفتار اغلب با احساس آرامش یا لذت همراه است.
علت مو کندن چیست؟ استرس، اضطراب، خستگی، بیحوصلگی، عوامل ژنتیکی و تفاوتهای عملکرد مغز در بروز این اختلال نقش دارند.
آیا اختلال مو کندن درمان دارد؟ بله. آموزش معکوسسازی عادت (HRT) و درمان شناختیرفتاری مؤثرترین روشها هستند و در برخی موارد دارودرمانی با نظر روانپزشک هم کمک میکند.
آیا موهای کندهشده دوباره رشد میکنند؟ در بیشتر موارد بله، اما کندن مکرر و طولانیمدت ممکن است به ریشه مو آسیب بزند. به همین دلیل درمان زودهنگام اهمیت دارد.
اگر شما یا فرزندتان با اختلال مو کندن درگیر هستید، می‌توانید از خدمات روانشناس رشت یا مشاوره کودک و نوجوان در رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
