رفتن به محتوای اصلی 
آبان ۲۹, ۱۳۹۶
چرا زنان در موقعیتهای توهین‌آمیز گیر می‌کنند؟
چرا برخی زنان، با وجود آزار و توهین، رابطه را ترک نمی‌کنند؟ این سؤالی است که اطرافیان اغلب با سرزنش می‌پرسند. روانشناسی پاسخ‌های عمیق‌تری دارد: پدیده‌ای به نام پیوند آسیب‌زا که شبیه رفتار گروگانها با گروگان‌گیرشان است. در این مقاله این پدیده را توضیح می‌دهیم.
روان‌شناسان با مطالعه در موقعیتهای گروگان‌گیری، الگوهای رفتاری را از گروگانها مشاهده کرده‌اند.
گروگانها وقتی متوجه می‌شوند که بقای آنها بستگی به راضی نگه‌داشتن یک فرد متجاوز، غیـرقابل پیش‌بینی، متخاصم و پرخاشگر دارد، پس از یک دورۀ کوتاه شوک و بی‌حسی و بهت‌زدگی، با فردی که آنها را تهدید می‌کند، ارتباط برقرار می کنند.
سوء‌رفتار ممکن است متناوب و ادواری باشد و لحظات خوب هم وجود داشته باشد و حتی فرد مهاجم ملاحظاتی را نیز در مورد آنها نشان دهد و یک پیوند همدلی و دوستی نیز شکل می‌گیرد.
برخی از روان‌شناسان احساسات مثبت گروگان را نسبت به فرد مهاجم ناشی از پیوند تکان دهنده‌ای که در موقعیتهای توهین‌آمیز متناوب و مزمن پدید می‌آید، می‌دانند.
مطالعات حیوانی حتی نشان می‌دهد که تنبیه و تشویق متناوب قدرت دلبستگی را افزایش می‌دهد. در مطالعاتی که بر روی دلبستگی سگ‌ها به انسان‌ها به عمل آمده است، نتایج حاکی از این است که سگی که به طور متناوب، تنبیه می‌شود و یا با او با مهربانی رفتار می‌شود ۲/(۱/۳) برابر بیشتر به انسان‌ها گرایش نشان می‌دهد تا سگی که به طور مداوم به او محبت می‌شود.
یافته‌های مشابهی در مطالعه بر روی دلبستگی نوزادان به مراقبت کنندگان بدست آمده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شیوه برخورد ناپایدار، یعنی بدرفتاری و خشونت و محبت از سوی یک فرد، به افزایش تلاش هایی منجر می‌شود تا تقرب و نزدیکی به آن فرد را بیشتر کند.
تفکر احساسات زنان کتک خورده، برخلاف سگ ها و کودکان، به دلیل اعمال قدرت فرد متجاوز و بدرفتارهای او، تحریف می‌شود.
در زنان کتک‌خورده‌ای که به تبیین یا دفاع از رفتارهای فرد متجاوز می‌پردازند، تحریف‌های شناختی وجود دارد که به خاطر نیاز به بقا در آن موقعیت شکل می‌گیرند. آنها از طریق تحمل و درک دیدگاه فردی که او را تهدید می‌کند، به بقای خود ادامه می‌دهند.
زنان و کودکان کتک‌خورده اغلب فرد مهاجم را که با آنها بدرفتاری می‌کند، دوست دارند و با برآورده‌کردن نیازها و خواسته‌هایش و با یادگیری تفکر او، سعی می کنند به بقا خود ادامه دهند. قربانیان، خود را از دید فرد متخاصم می‌بینند و خود را مقصر می‌دانند و از فرد متخاصم، عذرخواهی می‌کنند. این راهبرد، خشم طرف مقابل را کاهش می‌دهد و برای زن یا کودکی که در کنترل فرد متخاصم است، ارزش بقا دارد.
بهر‌حال دیدگاه فرد متخاصم به راحتی تغییر نمی‌کند. حتی وقتی قربانی از موقعیت خشونت‌آمیز کاملاً دور است، زنان کتک خورده به نفع ضارب خود شهادت می‌دهند و کودکان کتک‌خورده نیز به هنگام طلاق واقعاً خواهان زندگی با والد خشن خـود هستنـد و این رفتار حاکی از تحریف‌های شناختی است و قربانی دیدگاه فرد متخاصم را واقعاً پذیرفته است. از سوی دیگر، زن و کـودک مـی‌داننـد که پس از دادگاه با فرد متخاصم باید زندگی کنند و خواسته‌های او را پیش‌بینی می‌کنند. آنچه که فرد متخاصم می‌خواهد تا در دادگاه گفته شود، راهی برای بقا و کمتر آسیب دیدن در زندگی آنها است.
چرا ترک رابطه آزارگرانه سخت است؟
- ترس از واکنش خشونت‌آمیزتر فرد آزارگر
- وابستگی مالی و نداشتن پناهگاه
- نگرانی برای فرزندان
- فشار خانواده و جامعه
- امید به تغییر فرد آزارگر بعد از دوره‌های پشیمانی
- کاهش عزت‌نفس و باور به اینکه لایق رفتار بهتری نیست
- درماندگی آموخته‌شده
مهم: سرزنش زن به‌خاطر ماندن در رابطه، او را تنهاتر می‌کند. حمایت بدون قضاوت، مؤثرترین کمک است.
اگر در رابطه‌ای آزارگرانه هستید و احساس خطر می‌کنید، با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) یا پلیس (۱۱۰) تماس بگیرید و از افراد مورد اعتماد کمک بخواهید.
برای مطالعه بیشتر، مقاله‌های چرخه سه مرحله‌ای خشونت علیه زنان، دلایل خشونت خانوادگی و همسر پرخاشگر را بخوانید.
نشانه‌های رابطه آزارگرانه
- کنترل رفت‌وآمد، پول، گوشی یا ارتباطات
- تحقیر، توهین و تمسخر مداوم
- حسادت شدید و اتهام‌زنی
- دور کردن از خانواده و دوستان
- تهدید به آسیب زدن، ترک کردن یا گرفتن فرزندان
- خشونت جسمی یا جنسی
- مقصر جلوه دادن قربانی برای رفتار آزارگر
آزار عاطفی و روانی، حتی بدون خشونت جسمی، هم آسیب‌زاست و نباید نادیده گرفته شود.
خروج امن از رابطه آزارگرانه
ترک رابطه آزارگرانه گاهی خطرناک‌ترین زمان است، چون فرد آزارگر ممکن است با از دست دادن کنترل، خشونت بیشتری نشان دهد. به همین دلیل، برنامه‌ریزی برای امنیت اهمیت زیادی دارد: مدارک مهم و مقداری پول را در جای امن نگه دارید، یک فرد مورد اعتماد را در جریان بگذارید، شماره‌های ضروری را حفظ کنید و از مشاور یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) برای برنامه‌ریزی کمک بگیرید.
مقالات مرتبط
پرسش‌های متداول
چرا زنان در رابطه آزارگرانه می‌مانند؟ به دلیل ترس، وابستگی مالی، نگرانی برای فرزندان، فشار خانواده، امید به تغییر، عزت‌نفس پایین و درماندگی آموخته‌شده.
پیوند آسیب‌زا چیست؟ وابستگی عاطفی قوی به فرد آزارگر که از چرخه آزار و محبت ایجاد می‌شود و شبیه رفتار گروگانها با گروگان‌گیر است.
چطور به زنی که در رابطه آزارگرانه است کمک کنیم؟ بدون قضاوت گوش دهید، او را سرزنش نکنید، اطلاعات مراکز کمک را در اختیارش بگذارید و به تصمیم‌هایش احترام بگذارید.
در صورت خشونت با کجا تماس بگیریم؟ اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و در شرایط خطر فوری، پلیس ۱۱۰.
برای دریافت حمایت روانشناختی، از خدمات روانشناس رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
