رفتن به محتوای اصلی 
مهر ۱۰, ۱۴۰۵
پارافرنیا چیست؟ علائم، علت‌ها و درمان اسکیزوفرنی دیررس
پارافرنیا (Paraphrenia) اصطلاحی قدیمی برای نوعی روانپریشی است که برای نخستین بار در سنین بالا، معمولاً بعد از ۶۰ سالگی، ظاهر میشود. امروزه به آن اسکیزوفرنی دیررس یا «روانپریشی شبه‌اسکیزوفرنی با شروع بسیار دیررس» می‌گویند. ویژگی اصلی آن، وجود هذیان‌های آزار و تعقیب و توهم است، در حالی که شخصیت و تواناییهای ذهنی فرد تا حد زیادی حفظ میشود.
پارافرنیا چیست؟
وقتی بیماری اسکیزوفرنی دیرتر شروع شود، شخصیت بیمار بهتر حفظ میشود. سابقاً اسکیزوفرنی دیررس را پارافرنیا می‌نامیدند.
در این مورد هذیان‌های گزند و آسیب همراه با توهم دیده میشوند. ولی قوای ذهنی و شخصیت فرد به خوبی حفظ میشوند. این بیماری ممکن است در شصت ساله‌ها و هفتاد ساله‌ها برای نخستین بار دیده شود و خصوصاً در زنان سالمند مجرد یا بیوه شایع است.
بیمار تصور میکند که مورد تعقیب و آزار است. در خانم‌ها، این هذیان‌ها اغلب به شکل مزاحمت جنسی تظاهر میکنند. غالباً زندگی بیمار حکایت از گوشه‌نشینی و تنهایی دارد و نقص بینایی و خصوصاً مشکلات شنوایی در آنها زیاد دیده میشود. مشغولیت ذهنی بیمار با افکار تعقیب و آزار، روز به روز بیشتر میشود و پلیس یا آزاردهندگان فرضی‌اش را با شکایت‌ها یا نامه‌های تند خود کلافه میکند. شواهدی به نفع از دست دادن حافظه یا قوای ذهنی بیماران وجود ندارد.
اطلاعات و هوش بهنجار فرد، بالقوه حفظ میشوند و بسیاری از افراد بیمار در محاورات و نوشته‌های خود نشان می‌دهند که هنوز هم تواناییهای ذهنی خود را حفظ کرده‌اند. معمولاً قوای ذهنی فرد، پس از بهبودی از حملۀ حاد اسکیزوفرنی، وجود آسیب را نشان نمی‌دهد. افرادی که دچار بیماری اسکیزوفرنی بلندمدت شده‌اند به دلیل فکر آشفته، فقدان میل و اراده و مشغولیت با افکار هذیانی و توهم‌ها نمی‌توانند از هوش خود به اندازۀ کافی استفاده کنند.
علائم پارافرنیا
- هذیان آزار و تعقیب: فرد باور دارد همسایه‌ها، آشنایان یا غریبه‌ها او را تعقیب میکنند، به خانه‌اش وارد میشوند یا قصد آزارش را دارند.
- توهم شنوایی: شنیدن صداهایی که دیگران نمی‌شنوند؛ مثلاً صدای صحبت یا ضربه از پشت دیوار.
- هذیان‌های مربوط به خانه: مثلاً اینکه کسی از دیوار یا سقف وارد خانه میشود یا وسایلش را جابه‌جا میکند.
- شکایتهای مکرر: نوشتن نامه یا تماس مکرر با پلیس و مسئولان درباره آزاردهندگان خیالی.
- انزوا و گوشه‌گیری بیشتر از قبل.
برای آشنایی بیشتر با این نشانه‌ها، مقاله‌های علائم اختلال هذیانی و توهم چیست را بخوانید.
عوامل خطر پارافرنیا
- جنسیت زن (در زنان بسیار شایع‌تر است)
- زندگی تنها، مجرد بودن یا از دست دادن همسر
- مشکلات شنوایی و بینایی که فرد را از محیط جدا میکند
- انزوای اجتماعی طولانی‌مدت
- ویژگی‌های شخصیتی بدبینانه یا گوشه‌گیر از قبل
تفاوت پارافرنیا با زوال عقل (دمانس)
در زوال عقل یا آلزایمر، حافظه و تواناییهای ذهنی به‌تدریج از بین می‌رود. اما در پارافرنیا همان‌طور که گفتیم، حافظه، هوش و شخصیت فرد معمولاً حفظ میشود و مشکل اصلی هذیان‌ها و توهم‌هاست. با این حال، چون برخی بیماری‌های جسمی و عصبی هم می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند، ارزیابی پزشکی کامل برای سالمندی که برای اولین بار دچار این علائم شده، ضروری است.
درمان پارافرنیا
درمان باید زیر نظر روانپزشک باشد. داروهای ضد روانپریشی (معمولاً با دوز پایین در سالمندان) در کاهش هذیان و توهم مؤثرند. علاوه بر دارو، این اقدامات هم کمک‌کننده است:
- اصلاح مشکلات شنوایی و بینایی (مثلاً استفاده از سمعک)
- کاهش تنهایی و افزایش ارتباطات اجتماعی
- حمایت و آموزش خانواده درباره نحوه برخورد با بیمار
- پرهیز از بحث و مجادله درباره درست یا غلط بودن هذیان‌ها
برای آشنایی با سایر اختلالات روانپریشی، مقاله‌های باورهای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، روانپریشی کوتاه‌مدت و روانپریشی بعد از زایمان را هم ببینید.
نقش خانواده در مراقبت از سالمند مبتلا
سالمندی که دچار پارافرنیا شده، اغلب به خانواده یا همسایگان بدبین است و ممکن است کمک را نپذیرد. صبر، آرامش و حفظ ارتباط منظم بسیار اهمیت دارد. خانواده می‌توانند با بحث نکردن درباره هذیان‌ها، تمرکز بر نیازهای روزمره سالمند، کمک به تهیه سمعک یا عینک مناسب و همراهی او در مراجعه به پزشک، نقش مهمی در بهبود داشته باشند.
- به‌طور منظم به سالمند سر بزنید یا تماس بگیرید تا احساس تنهایی کمتری کند
- داروهای تجویزشده را با نظم و مراقبت به او بدهید
- اگر شکایت‌هایش درباره آزار واقعی به نظر می‌رسد، آن را بررسی کنید؛ گاهی سالمندان واقعاً مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند
- از خودتان هم مراقبت کنید و در صورت نیاز از مشاور خانواده کمک بگیرید
پیشگیری از انزوای سالمندان
انزوای اجتماعی یکی از عوامل خطر پارافرنیا و بسیاری از مشکلات روانی دیگر در سالمندی است. شرکت سالمندان در فعالیت‌های گروهی، کلاس‌ها، دیدار با دوستان و رسیدگی به مشکلات شنوایی و بینایی، به حفظ سلامت روان آنها کمک زیادی میکند.
مقالات مرتبط
پرسش‌های متداول
پارافرنیا چیست؟ پارافرنیا اصطلاحی قدیمی برای اسکیزوفرنی دیررس است؛ نوعی روانپریشی که معمولاً بعد از ۶۰ سالگی با هذیان آزار و تعقیب و توهم شروع میشود، در حالی که شخصیت و حافظه فرد حفظ میشود.
علائم پارافرنیا چیست؟ باور به اینکه دیگران فرد را تعقیب یا آزار میکنند، شنیدن صداهای غیرواقعی، شکایتهای مکرر از آزاردهندگان خیالی و انزوای اجتماعی از علائم اصلی پارافرنیا هستند.
چه کسانی بیشتر به پارافرنیا مبتلا میشوند؟ زنان سالمند، افرادی که تنها زندگی میکنند یا همسرشان را از دست دادهاند و سالمندانی که مشکلات شنوایی یا بینایی دارند، بیشتر در معرض این اختلال هستند.
تفاوت پارافرنیا با آلزایمر چیست؟ در آلزایمر حافظه و تواناییهای ذهنی کاهش پیدا میکند، اما در پارافرنیا حافظه و هوش معمولاً حفظ میشود و مشکل اصلی هذیان و توهم است.
آیا پارافرنیا درمان دارد؟ بله. داروهای ضد روانپریشی زیر نظر روانپزشک، اصلاح مشکلات شنوایی و بینایی و کاهش تنهایی به کنترل علائم کمک زیادی میکنند.
اگر یکی از عزیزان سالمند شما دچار بدبینی یا باورهای عجیب شده است، بعد از ارزیابی پزشکی می‌توانید برای حمایت از خانواده از خدمات روانشناس رشت و مشاوره خانواده در رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
