رفتن به محتوای اصلی 
مهر ۱۰, ۱۴۰۵
روانپریشی ناشی از مواد: آیا مصرف توهم‌زاها باعث اسکیزوفرنی میشود؟
آیا مصرف مواد مخدر و توهم‌زا میتواند باعث «دیوانگی» یا اسکیزوفرنی شود؟ پاسخ کوتاه این است: بله، در برخی افراد. روانپریشی ناشی از مواد حالتی است که در آن مصرف یا ترک یک ماده باعث توهم، هذیان و جدا شدن فرد از واقعیت میشود. در این مقاله توضیح می‌دهیم کدام مواد این خطر را دارند، علائم آن چیست و چه زمانی به یک بیماری ماندگار تبدیل میشود.
مصرف توهم‌زاها و ایجاد روانپریشی (اسکیزوفرنی)
یک عامل وجود دارد که کاملاً با تکوین روانپریشی (اسکیزوفرنی) مرتبط است، آن هم مصرف مواد اعتیاد آور است. مدت‌هاست می‌دانیم که گروه داروهای آمفتامینی که به نام‌هایی نظیر بلوز، اسپید و دکسدرین خریدوفروش می‌شوند، می‌توانند به نوعی روانپریشی که بسیار به اسکیزوفرنی شباهت دارد منجر شوند. فرد ممکن است به سوءظن دچار شود، صداهایی بشوند و رفته رفته دچار هذیان‌های گزند و آسیب شود. سایر مواد نظیر ال اس دی، حشیش و ماری جونا نیز ممکن است حالت مشابهی ایجاد کنند. شکی وجود ندارد در برخی از افراد، حتی مقادیر بسیار کم این مواد توهم زا می‌توانند بی نهایت خطرناک باشند. حالت روانپریشی ایجاد شده همیشه به آسانی بر طرف نمی‌شود و ممکن است به بیماری اسکیزوفرنی طولانی منجر شود. خصوصاً، با ال اس دی حتی یک دوز واحد ممکن است به مرگ منجر شود، چون این دارو گاه سبب افسردگی همراه با تمایلات خودکشی میشود و گاه نیز، اختلالات درکی ناشی از آن، سبب میشود که فرد مثلاً به گمان آنکه از پله کوچکی فرود می‌آید، از ساختمان بلندی پایین بپرد.
کدام مواد خطر روانپریشی بیشتری دارند؟
- مت‌آمفتامین (شیشه) و سایر محرک‌ها: از شایع‌ترین علت‌های روانپریشی ناشی از مواد هستند و با بدبینی شدید، توهم شنوایی و بینایی و احساس تعقیب شدن همراه‌اند.
- حشیش و ماری‌جوانا: مصرف آن بهویژه در نوجوانی، مصرف زیاد و انواع پرقدرت، خطر روانپریشی و اسکیزوفرنی را افزایش میدهد.
- الاسدی و سایر توهم‌زاها: می‌توانند باعث توهم‌های شدید، اضطراب، آشفتگی و رفتارهای خطرناک شوند.
- الکل و برخی داروها: در مصرف شدید یا هنگام ترک ناگهانی ممکن است علائم روانپریشی ایجاد کنند.
علائم روانپریشی ناشی از مواد
- بدبینی و سوءظن شدید به اطرافیان
- احساس تعقیب شدن یا تحت نظر بودن
- شنیدن صدا یا دیدن چیزهایی که وجود ندارند
- هذیان آزار و گزند
- آشفتگی فکری و گفتار نامنظم
- پرخاشگری، بی‌قراری و بی‌خوابی
- رفتارهای خطرناک برای خود یا دیگران
برای آشنایی بیشتر با این نشانه‌ها مقاله توهم چیست و بیماران مبتلا به توهم را بشناسیم را بخوانید.
تفاوت روانپریشی ناشی از مواد با اسکیزوفرنی
در روانپریشی ناشی از مواد، علائم معمولاً بعد از قطع مصرف در طی چند روز تا چند هفته کاهش پیدا می‌کنند. اما اگر علائم بعد از قطع کامل مصرف ادامه پیدا کند، ممکن است نشانه یک اختلال روانپریشی مستقل مثل اسکیزوفرنی باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند بخشی از افرادی که دچار روانپریشی ناشی از مواد می‌شوند، بهویژه در مصرف حشیش و آمفتامین‌ها، بعدها به اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی مبتلا می‌شوند. برای شناخت بیشتر این بیماری مقاله باورهای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی را ببینید.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
- نوجوانان و جوانانی که مغزشان هنوز در حال رشد است
- افرادی با سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی
- کسانی که مقدار زیاد یا به‌طور مداوم مصرف می‌کنند
- مصرف هم‌زمان چند ماده
درمان روانپریشی ناشی از مواد
اولین قدم، قطع مصرف ماده و ارزیابی توسط پزشک یا روان‌پزشک است. در موارد شدید ممکن است بستری کوتاه‌مدت لازم باشد. داروهای ضد روانپریشی برای کنترل علائم و سپس درمان اعتیاد و روان‌درمانی برای پیشگیری از بازگشت مصرف به کار می‌روند. حمایت خانواده در این مسیر نقش بسیار مهمی دارد.
اگر کسی در اثر مصرف مواد دچار آشفتگی شدید، رفتار خطرناک یا افکار خودکشی شده، فوراً با اورژانس (۱۱۵) یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.
مقالات مرتبط
- روانپریشی بعد از زایمان: علائم، عوامل خطر و درمان
- علل و درمان روانپریشی کوتاه‌مدت
- پارافرنیا چیست؟ علائم، علت‌ها و درمان اسکیزوفرنی دیررس
- علائم و نشانه های اختلال هذیانی (Delusion)؟
پرسش‌های متداول
آیا مصرف مواد باعث اسکیزوفرنی میشود؟ مصرف موادی مثل شیشه، حشیش و الاسدی میتواند روانپریشی ایجاد کند و در افراد مستعد، بهویژه نوجوانان و کسانی با سابقه خانوادگی، خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش میدهد.
روانپریشی ناشی از مواد چیست؟ حالتی است که مصرف یا ترک یک ماده باعث توهم، هذیان، بدبینی شدید و جدا شدن فرد از واقعیت میشود.
آیا روانپریشی ناشی از شیشه خوب میشود؟ در بسیاری از موارد علائم بعد از قطع مصرف و درمان کاهش پیدا میکند، اما در برخی افراد ممکن است ماندگار شود یا با مصرف دوباره برگردد.
تفاوت روانپریشی ناشی از مواد با اسکیزوفرنی چیست؟ روانپریشی ناشی از مواد معمولاً بعد از قطع مصرف طی چند روز تا چند هفته کاهش مییابد، اما در اسکیزوفرنی علائم بدون مصرف ماده هم ادامه پیدا میکند.
آیا حشیش هم باعث روانپریشی میشود؟ بله. مصرف حشیش، بهخصوص در نوجوانی و به مقدار زیاد، با افزایش خطر روانپریشی و اسکیزوفرنی همراه است.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با مصرف مواد و پیامدهای روانی آن درگیر هستید، بعد از ارزیابی پزشکی می‌توانید از خدمات روانشناس رشت و مشاوره خانواده در رشت کمک بگیرید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
