رفتن به محتوای اصلی 
آذر ۲۰, ۱۳۹۶
پیشنیازهای رشد کودکان
آیا برای اینکه بزرگسالی سالم داشته باشیم، باید کودکی بی‌نقصی داشته باشیم؟ پاسخ روانشناسان منفی است. اما کودکان برای رشد سالم به برآورده شدن چند نیاز اساسی نیاز دارند. در این مقاله پیشنیازهای رشد کودکان و مفهوم «مادر به اندازه کافی خوب» را بررسی می‌کنیم.
برای اینکه در دوران بزرگسالی، فردی سازگار باشیم، ضرورتی ندارد که دوران کودکی بی‌عیب و نقصی را پشت‌سر بگذاریم. به عنوان مثال، وینیکات که یکی از روانشناسان مشهور خاطر نشان می‌کند: “لازم نیست که محیط دوران کودکی بری از عیب و نقص باشد، بلکه بایستی به اندازه کافی خوب باشد.”
کودکان نیازهای بنیادینی دارند که برای تعادل و بهزیستی در دوران بزرگسالی بایستی این نیازها به درستی برآورده شوند. این نیازها عبارتند از امنیّت بنیادین، ارتباط سالم با دیگران، خودمختاری، عزتنفس، خودابرازگری و پذیرش محدودیت واقعبینانه. اگر این نیازها برآورده شوند کودک معمولاً به سلامت روان‌شناختی دست خواهد یافت. امّا اگر مشکلات جدّی و اساسی در راه برآورده‌سازی این نیازها وجود داشته باشد، کودک بعدها با مشکلاتی دست به گریبان خواهد بود. ما این مشکلات ونقص‌ها را با عنوان تله زندگی یاد می‌کنیم.
نیازهای کودکان برای رشد سالم ۱- امنیت بنیادین ۲- ارتباط سالم با دیگران ۳- خودمختاری ۴- عزت نفس ۵- خودابرازگری ۶- پذیرش محدودیت‌های واقعبینانه
تعریف امنیت بنیادین: امنیت کودک کلا بستگی دارد به این که چگونه والدین با او رفتار کنند. والدین با نشان ندادن صمیمیت و محبت نکردن به کودک، امنیت او را تضعیف میکنند.
تعریف ارتباط سالم با دیگران: ارتباط سالم کودک با دیگران بستگی دارد به این که پدر و مادرش سرد و بی‌مهر وکناره‌گیر نباشند. کودک با والدینش ۳ نوع محرومیت را ممکن است تجربه کند: محرومیت از محبت و محرومیت از همدلی و محرومیت از راهنمایی
تعریف خودمختاری: خودمختاری را توانایی جدا شدن از والدین و عملکرد مستقلانه تعریف میکنند. البته این توانایی را بایستی با افراد همسن و سال سنجید.
همچنین نیاز به امنیت در کودکان (اضطراب بنیادی) را نیز مطالعه کنید.تعریف عزتنفس: اگر در دوران کودکی از سوی والدین و دوستان یا محیط مدرسه مورد عشق و احترام قرار گرفته باشیم عزت نفس سالمی در ما شکل می‌گیرد.
تعریف خودابرازگری: خودابرازگری را می توان آزادی در بیان نیازها احساس ها و تمایلات طبیعی تعریف کرد. اگر در محیط اولیه زندگی، ما را به خودابرازگری رهنمون کرده‌اند تشویق می‌شویم که تمایلات و علایق خود را دنبال کنیم.
تعریف پذیرش محدویت های واقع بینانه: اگر خانواده شما نتواسته باشند برای شما محدویت‌های واقع بینانه وضع کنند شما به گونه‌ای خودخواهانه بر ارضای نیازهای خودتان پافشاری می‌کنید.
نیازهای اساسی کودکان برای رشد سالم
- امنیت: محیطی امن و قابل پیش‌بینی، بدون خشونت و تهدید
- ارتباط و محبت: احساس دوست داشته شدن و پذیرفته شدن
- خودمختاری: فرصت کاوش و انجام کارها متناسب با سن
- عزتنفس: تشویق و احترام، به‌جای تحقیر و مقایسه
- ابراز احساسات: اجازه بیان احساسات و نیازها
- حد و مرز واقعبینانه: قوانین روشن و ثابت برای یادگیری خودکنترلی
مادر «به اندازه کافی خوب» چیست؟
دونالد وینیکات، روان‌کاو انگلیسی، معتقد بود کودک به مادر یا والد بینقص نیاز ندارد، بلکه به والدی «به اندازه کافی خوب» نیاز دارد؛ والدی که بیشتر اوقات پاسخگوست و وقتی اشتباه می‌کند، رابطه را ترمیم می‌کند. همین ناکامی‌های کوچک و قابل تحمل، به کودک کمک می‌کند به‌تدریج مستقل شود.
وقتی این نیازها برآورده نشوند، ممکن است تلههای زندگی شکل بگیرند. برای مطالعه بیشتر، مقاله‌های احساس امنیت در کودکان، انواع دلبستگی و کودک آسیب‌دیده درون را بخوانید.
نشانه‌های برآورده نشدن نیازهای کودکی در بزرگسالی
- نیاز به امنیت: اضطراب، بی‌اعتمادی و ترس از رها شدن
- نیاز به محبت: احساس پوچی، دوست‌داشتنی نبودن و وابستگی عاطفی
- نیاز به خودمختاری: ناتوانی در تصمیم‌گیری و وابستگی به دیگران
- نیاز به عزتنفس: احساس بی‌ارزشی و انتقاد شدید از خود
- نیاز به ابراز احساسات: سرکوب احساسات و دشواری در صمیمیت
- نیاز به حد و مرز: مشکل در خودکنترلی و رعایت قوانین
آیا والدین باید بینقص باشند؟
هیچ والدی بینقص نیست و نیازی هم به بینقص بودن نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند والدین فقط حدود یک‌سوم مواقع به‌طور کامل با نیاز کودک هماهنگ هستند. آنچه مهم است، «ترمیم» است؛ یعنی وقتی اشتباه کردیم یا ارتباط قطع شد، دوباره به کودک برگردیم، عذرخواهی کنیم و ارتباط را بازسازی کنیم. همین تجربه ترمیم، به کودک یاد می‌دهد که روابط بعد از تعارض قابل بازسازی‌اند.
مقالات مرتبط
- رشد اعتماد در کودک از تولد تا یک سالگی
- استقلال در کودکان ۱ تا ۳ ساله
- اهمیت رابطه‌ای گرم، صمیمی و مداوم بین مادر و کودک
- مرحله دهانی چیست؟ اولین مرحله رشد شخصیت کودک
پرسش‌های متداول
پیشنیازهای رشد سالم کودک چیست؟ امنیت، محبت و ارتباط، خودمختاری، عزتنفس، اجازه ابراز احساسات و حد و مرز واقعبینانه.
آیا برای سلامت روان، کودکی بینقص لازم است؟ خیر. کودک به والدین «به اندازه کافی خوب» نیاز دارد، نه بینقص؛ والدینی که بیشتر اوقات پاسخگو هستند و اشتباهاتشان را ترمیم میکنند.
مادر به اندازه کافی خوب یعنی چه؟ مفهومی از وینیکات است: مادری که بیشتر اوقات به نیازهای کودک پاسخ می‌دهد و ناکامی‌های کوچکش به رشد استقلال کودک کمک می‌کند.
اگر نیازهای کودکی برآورده نشود چه میشود؟ ممکن است الگوهای ناسالمی به نام تلههای زندگی یا طرحوارهها شکل بگیرند که در بزرگسالی بر روابط و احساسات اثر میگذارند.
برای راهنمایی در تربیت و رشد کودک، صفحه مشاوره کودک و نوجوان در رشت را ببینید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
