رفتن به محتوای اصلی 
شهریور ۱۴, ۱۳۹۹
اهمیت رابطه‌ای گرم، صمیمی و مداوم بین مادر و کودک
جان بالبی، پایه‌گذار نظریه دلبستگی، معتقد بود رابطه‌ای گرم، صمیمی و مداوم بین مادر و کودک برای سلامت روان کودک همان‌قدر حیاتی است که غذا و ویتامین برای سلامت جسمی او. در این مقاله اهمیت این رابطه و اثرات محرومیت مادری بر کودکان را بررسی می‌کنیم.
بالبی (۱۹۵۳) می‌گوید عشق مادری در دوره نوزادی و کودکی برای سلامت روانی همانند ویتامین‌‌ها و پروتئین‌ها برای سلامت جسمانی ضروری است.
او ادعا کرد که داشتن رابطه‌ای گرم، صمیمی و مداوم بین مادر و کودک (و یا جانشین دائمی مادر) امری حیاتی است.
نوزادان انسان حدود ۶ ماهگی شروع به دلبستگی می‌کنند و پس از آن ترس از غریبه‌ها را نشان می‌دهند. بالبی معتقد بود اگر دلبستگی در ۲ تا ۳ سال اول زندگی رخ ندهد، بعد از آن احتمالاً خیلی دیر و با دشواری شکل می‌گیرد.
اثرات محرومیت مادری برای کودکان
– جدایی از مادر در زمان شکل‌گیری دلبستگی موجب پیامدهایی چون اعتراض و ناامیدی بلافاصله پس از جدایی خواهد شد.
– شکست در دلبستگی نوزادان ممکن است موجب مشکلاتی در برقراری ارتباط در زندگی بزرگسالی گردد. چنین افرادی بخصوص اگر در رابطه عاطفی که در بزرگسالی برقرار کرده‌اند، شکست بخورند، آسیب‌پذیری زیادی خواهند داشت.
– مطالعات کودکانی که در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ در مراکز مراقبت شبانه‌روزی زندگی کرده بودند، وجود مشکلات بلندمدتی در رشد زبانی، اجتماعی و شناختی نشان دادند.
– بالبی در مدت کار با نوجوانان بزهکار دریافت که ۱۷ نفر از آنان در شش ماه اول زندگی از مادرانشان جداشده بودند. او این نتیجه را با ۴۴ نوجوانی که مشکلات هیجانی داشتند اما بزهکاری نداشتند مقایسه کرد و دریافت که فقط دو نفر از آن‌ها جدایی از مادر را تجربه کرده بودند. او همچنین استنتاج کرد که تقریباً همه کودکان بزهکار در این مرکز در رابطه با والدین خود مشکلاتی داشتند ازجمله خشونت و سوءاستفاده هیجانی توسط والدین. در چندین مورد هم کودک به دلیل مرگ خواهر یا برادر خود مورد سرزنش قرارگرفته بود.
پیشنهاد می کنم چرا بعضی کودکان به والدینشان دلبستهتر هستند؟ را مطالعه کنید.
وی اشاره نمود که یک عامل متمایزکننده کودکان بزهکار از کودکان دچار مشکلات هیجانی این بود که کودکان بزهکار اغلب جدایی‌های بلندمدت ناشی از بیماری یا مرگ والدین، فروپاشی خانواده و غیره… تجربه کرده بودند، اما کودکان با مشکلات هیجانی چنین تجربه‌هایی را نداشتند.
بالبی با مطالعات متعدد از کشورهای مختلف به الگویی مشابه دست یافت. محرومیت جدی از مراقبت مادر، نوجوانی بی‌عاطفه، روابط سطحی و خصومت کودک نسبت به دیگران همراه با تمایلات ضداجتماعی را موجب می‌شود.
به نظر بالبی پیوند والد- کودک بافت غیرقابل‌جایگزینی برای رشد هیجانی است و اکثر مشکلات دوران کودکی و بزرگسالی منتج از تجربیات واقعی دوران کودکی است.
– طلاق، بیماری یا مرگ والدین اولین سال زندگی ممکن است کیفیت دلبستگی ایمن را به دلبستگی ناایمن تبدیل نماید.
نشانه‌های رابطه سالم بین مادر و کودک
- کودک در کنار مادر احساس امنیت می‌کند و از او برای آرام شدن کمک می‌گیرد
- مادر نشانه‌های کودک را می‌فهمد و به آن‌ها پاسخ می‌دهد
- کودک با اطمینان محیط را کاوش می‌کند و هر از گاهی به مادر برمی‌گردد
- بازی، خنده و تماس چشمی بخش طبیعی رابطه است
- بعد از دلخوری یا جدایی کوتاه، رابطه به‌سرعت ترمیم می‌شود
چطور رابطه گرم و صمیمی با کودک بسازیم؟
- هر روز زمانی را فقط به بازی و بودن با کودک اختصاص دهید
- در آغوش گرفتن، لمس و تماس پوستی را دریغ نکنید
- به احساسات کودک نام دهید و آن‌ها را بپذیرید
- روال‌های ثابت روزانه مثل قصه شب داشته باشید
- اگر شاغل هستید، کیفیت زمان مشترک را بالا ببرید و مراقب جایگزین ثابت و مهربانی انتخاب کنید
- وقتی رابطه آسیب دید (مثلاً بعد از عصبانیت)، آن را ترمیم کنید و عذرخواهی کنید
نکته: منظور از رابطه مداوم این نیست که مادر هیچ‌وقت از کودک جدا نشود؛ بلکه کودک باید حداقل یک مراقب ثابت، در دسترس و پاسخگو داشته باشد. پدر و سایر مراقبان اصلی هم می‌توانند چنین نقشی داشته باشند.
برای مطالعه بیشتر، مقاله‌های انواع دلبستگی در کودکان، مادران حساس و حامی و چرا بعضی کودکان به والدینشان دلبستهتر هستند را بخوانید.
مقالات مرتبط
- پیش‌نیازهای رشد کودکان
- رشد اعتماد در کودک از تولد تا یک سالگی
- مرحله دهانی چیست؟ اولین مرحله رشد شخصیت کودک
- چگونه با کودک خود رفتار کنیم؟
پرسش‌های متداول
چرا رابطه گرم بین مادر و کودک مهم است؟ چون پایه دلبستگی ایمن، احساس امنیت، رشد عاطفی و توانایی کودک برای برقراری روابط سالم در آینده است.
محرومیت مادری چیست؟ محرومیت مادری یعنی کودک در سالهای اول زندگی از مراقبت گرم، ثابت و پاسخگوی یک مراقب اصلی محروم باشد؛ مثلاً بهخاطر جدایی طولانی یا بیتوجهی.
اثرات محرومیت مادری بر کودک چیست؟ ممکن است به مشکلات عاطفی، تأخیر رشد، اضطراب، مشکل در اعتماد و برقراری رابطه و مشکلات رفتاری منجر شود.
آیا مادران شاغل می‌توانند رابطه گرم با کودک داشته باشند؟ بله. کیفیت زمان مشترک، پاسخگو بودن و داشتن یک مراقب جایگزین ثابت و مهربان مهم‌تر از مقدار زمان است.
اگر در ارتباط با کودک خود به راهنمایی نیاز دارید، صفحه مشاوره کودک و نوجوان در رشت را ببینید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
