رفتن به محتوای اصلی 
فروردین ۴, ۱۴۰۰
مادران حساس و حامی
آیا پاسخ دادن سریع به گریه نوزاد او را لوس میکند؟ پژوهش‌های روانشناسی رشد پاسخ روشنی دارند: مادران حساس و حامی که به نیازهای نوزاد بهموقع و درست پاسخ میدهند، کودکانی با دلبستگی ایمن، مستقل‌تر و با اعتمادبه‌نفس‌تر پرورش میدهند. در این مقاله با ویژگی‌های مراقب حساس و تفاوت آن با حمایت افراطی آشنا می‌شوید.
کودکانی که مادران حساس و مراقبت‌کننده دارند، در موقعیت‌های ناآشنا الگوهای رفتاری خاصی را نشان میدهند. این الگو «ایمن» نامیده میشود. الگو ناایمن در کودکانی مشاهده میشود که مادرانشان کمتر حساس بودند.
حساسیت و مراقب در سال اول زندگی نوزاد بسیار اهمیت دارد
رفتار مراقب حساس با کودک به صورت زیر است:
۱. مادر باید بتواند با علامت‌دهی نیازهای نوزادش هماهنگ باشد، تأخیر در هماهنگی وی ممکن است ناشی از درگیری‌های فکری درونی یا بیرونی او با نیازهای خودش باشد.
۲. او باید به طور مناسبی علامت‌های نوزاد را تعبیر کند. برای مثال او باید معنای گریه‌های نوزاد را تشخیص دهد (گرسنگی، خیس کردن، درد). ممکن است علائم نوزاد به طور غلط تعبیر شوند و بنابراین نیازهای کودک نادیده گرفته شود.
۳. مادر باید به طور مناسبی به این علامت‌ها پاسخ دهد. برای مثال باید به طور صحیح به بچه غذا بدهد و به وی یک نوع بازی پیشنهاد کند که بدون آزار او موجب تعامل کودک با محیطش شود. نباید از محرک‌های خیلی کمی یا خیلی تحریک‌کننده در بازی با او استفاده کند.
۴. واکنش مادر باید راهنمایی کننده باشد، این راهنمایی‌ها باید طوری باشند که موجب ناکامی زیادی در کودک نشود. مدت زمانی که نوزاد می‌تواند منتظر رسیدن مراقب خود باشد در هفته‌های اول زندگی بسیار کوتاه است اما به مرور طولانی‌تر میشود.
والدین باید یاد بگیرند پاسخ مناسبی به علامت‌های کودک بدهند. آن‌ها باید به نیاز خاص کودکشان برای غذا، تماس جسمی، تحریک‌پذیری یا خواب به مقدار کافی پی ببرند و علامت خاص را در هر یک از فرزندان خود بشناسند.
تجربه‌ای که والدین با بچه اول دارند به سادگی به بچه‌های بعدی قابل تعمیم نیست؛ زیرا هر کودکی خلق‌وخوی متفاوتی دارد و یا به شکل متفاوتی با ناملایمات مقابله میکند و نیازها و آرزوهایش را به روش‌های متفاوتی نشان میدهد.
ترس از لوس شدن کودک
مطالعه‌ای در آلمان نشان داد که اکثر والدین از این می‌ترسند که مبادا فرزندان خود را در طی اولین سال زندگی لوس کنند. آن‌ها در رؤیاهای وحشتناک خود «بچه لوس» یا «دیکتاتور کوچک» را تجسم میکنند که هر خواسته‌ای دارد باید برآورده شود و از این موضوع هراس دارند. به همین دلیل اکثر والدین ضرورتاً واکنش سریع به خواسته‌های کودکشان نشان نمی‌دهند.
نقطه نظرات والدین و کارشناسان در مورد سطوح بهینه تجربه ناکامی باهم تفاوت زیادی دارد. باید در خلال اولین سال زندگی نوزادان همه نیازهایشان رفع شود؛ و در سال‌های بعد والدین لازم است که به کودکان بیاموزند برای ارضای نیازهایشان صبر کنند، بنابراین کودک را گاهی محروم میکنند تا جایی که بتوانند نیازهای خود را با موقعیت تنظیم کند.
بدین منظور باید در هر سنی برای کودک، رفع نیاز و آنچه را برای آن لازم است تعریف نمود. این همان کاری است که مادران حساس می‌توانند انجام دهند لذا ارتباط آن‌ها با نوزادانشان با نیازهای اولین سال زندگی آن‌ها هماهنگی دارد.
پیشنهاد می کنم چرا بعضی کودکان به والدینشان دلبستهتر هستند؟ را مطالعه کنید.
حساسیت با حمایت افراطی از کودک فرق دارد
حساسیت با لوس کردن یا محافظت و حمایت افراطی تفاوت دارد؛ زیرا در حساسیت، والدین باعث افزایش استقلال و رشد توانایی طفل در برقراری ارتباط می‌شوند. نوزادانی که مادران حساس دارند، در طی سال اول زندگی می‌توانند خودشان به تنهایی در محیط کاوش نمایند و بازی کنند و درعین حال هنگام نگرانی یا استرس هم می‌توانند کنار مادرشان باشند. تعامل آن‌ها با مادرشان موجب کمتر شدن اضطراب و نگرانی می‌گردد. آن‌ها می‌توانند از مادرشان برای مدتی کوتاه جدا شوند و به راحتی بازی کنند و در محیط به جستجو و کاوش بپردازند.
اما نوزادانی که مادران آن‌ها چندان حساس نیستند، از مادر خود تقاضای حمایت نمی‌کنند و یا هنگام جدایی از او اضطراب، نگرانی و خشم نشان نمی‌دهند و نمی‌توانند در هنگام بازی و کاوش در محیط به راحتی رفتار کنند. این نوزادان کمتر از نوزادان مادران حساس محدودیت‌هایی را که مادر وضع کرده می‌پذیرند.
چطور مادر یا پدری حساس‌تر باشیم؟
- به نشانههای نوزاد (گریه، نگاه، حرکات) دقت کنید و معنای آن‌ها را یاد بگیرید
- بهموقع و با آرامش به نیازهای او پاسخ دهید
- در بازی، اجازه دهید کودک رهبری کند و شما همراهی کنید
- با کودک حرف بزنید، لبخند بزنید و تماس چشمی داشته باشید
- وقتی کودک کاوش میکند، در دسترس باشید اما بیش از حد دخالت نکنید
- از سلامت روان خودتان هم مراقبت کنید؛ والد خسته یا افسرده سخت‌تر می‌تواند حساس باشد
نکته: هیچ والدی همیشه بی‌نقص نیست. مهم این است که بیشتر اوقات پاسخگو باشید و وقتی ارتباط قطع شد، دوباره آن را ترمیم کنید.
نقش پدر در مراقبت حساس
هرچند پژوهش‌های اولیه بیشتر روی مادران انجام شده، اما پدران و سایر مراقبان اصلی هم با پاسخگویی حساس می‌توانند دلبستگی ایمن ایجاد کنند. کودک می‌تواند با چند مراقب، رابطه دلبستگی ایمن داشته باشد.
برای مطالعه بیشتر، مقاله‌های نقش مادر در انواع دلبستگی کودک، اهمیت رابطه گرم و صمیمی بین مادر و کودک و چرا بعضی کودکان به والدینشان دلبستهتر هستند را بخوانید.
مقالات مرتبط
- رشد اعتماد در کودک از تولد تا یک سالگی
- پیش‌نیازهای رشد کودکان
- همانندسازی (Identification) در روانشناسی؛ راهنمای کامل
- اهمیت احساس امنیت در کودکان
پرسش‌های متداول
مادر حساس کیست؟ مادری است که نشانههای نوزاد را درک میکند و بهموقع، با آرامش و متناسب با نیاز او پاسخ میدهد.
آیا پاسخ سریع به گریه نوزاد او را لوس میکند؟ خیر. پژوهشها نشان میدهند پاسخ حساس به نیازهای نوزاد، به دلبستگی ایمن و در نهایت استقلال بیشتر کودک منجر میشود.
تفاوت حساسیت با حمایت افراطی چیست؟ حساسیت یعنی پاسخ به نیاز واقعی کودک، اما حمایت افراطی یعنی دخالت بیش از حد و جلوگیری از کاوش و استقلال کودک.
مراقبت حساس چه تأثیری بر کودک دارد؟ کودکانی که مراقب حساس دارند، دلبستگی ایمن پیدا میکنند، راحتتر محیط را کاوش میکنند و در آینده روابط و اعتمادبهنفس سالمتری دارند.
اگر در فرزندپروری یا ارتباط با کودک خود به راهنمایی نیاز دارید، صفحه مشاوره کودک و نوجوان در رشت را ببینید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
حساسیت مادران را چک نه کم کنم
نمیزاره پچه غذا بخوره . به بچه میگه نباید بدویی. اخلاق سگی داره
باید آدامس اکالیپتوس بخورد
متشکرم . در اسرع وقت نوبتمیخوام.
لطفا به من کمک کنید