رفتن به محتوای اصلی 
خرداد ۱۷, ۱۳۹۷
خاطرات سرکوب شده
آیا تا به حال احساس کرده‌اید بخشی از کودکی‌تان را به یاد نمی‌آورید؟ ذهن ما گاهی برای محافظت از خود، تجربه‌های دردناک را از آگاهی دور می‌کند. در روانشناسی به این فرایند سرکوب و به این خاطرات، خاطرات سرکوبشده می‌گویند. در این مقاله با این مکانیسم دفاعی و اثرات آن آشنا می‌شوید.
سرکوبی یکی از مکانیزم‌های دفاعی است که با درجات مختلف توسط افراد بهنجار مورد استفاده قرار می‌گیرند. سرکوبی جریانی است که در آن فرد، آرزوها، افکار و تمایلات ناسازگار و مزاحم را از خود بیرون رانده و به ضمیر ناخودآگاه می‌فرستد و این عمل بدون اطلاع شخص انجام می‌شود.
مکانیزم سرکوبی را که ظاهراً سبب فراموشی فرد می‌شود، فراموشی انتخابی می‌نامند.
خاطرات و امیال سرکوب شده گرچه از وجدان آگاه رانده شده‌اند، اما به دست فراموشی سپرده نشده و در ناخودآگاه جایی برای خود باز می‌کنند، طوری که همان خاطرات مزاحم بر اثر هپنوتیزم و خواب مصنوعی مجدداً به خاطر می‌آیند.
مکانیزم سرکوبی اغلب نسبت به تجارب و خاطراتی که مملو از احساسات هستند اعمال می‌شود و بدین وسیله از وجدان آگاه به ناخودآگاه رانده شده اما در آنجا از بین نرفته و از اعمال وجدان ناخودآگاه اثرات خود را بر رفتار اعمال کرده و گاهی به شکل علائمی تظاهر می‌کند.
خاطراتی که سعی به فراموش کردن آنها داریم
به عبارت دیگر تجارب و خاطرات توأم با حس گناه و خجالت و عواملی که موجب کاهش اتکاء به نفس و یا مولد اضطراب باشند سرکوب شده و در اعماق ضمیر ناخودآگاه جا می‌گیرند. مانند شخصی که پس از گذشت سه سال از حادثه تصادفش، تنها خاطرات مبهمی را از آن به یاد می‌آورد یا فردی که در خردسالی مورد آزار و اذیت قرار گرفته، این تجربه دردناک را سرکوب می‌کند.
همچنین آنها بصورت غیرمستقیم بر رفتار شخصی تاثیر می‌گذارد، نظیر ظهور این تکانه در رویا و کابوس‌های شبانه، اعمال و گفتار تصادفی و اشتباهات غیرعمدی و ناخواسته.
همچنین سرکوبی انرژی روانی (Libido) زیادی را از فرد برای نگهداری موضوعات در ناخودآگاه می‌گیرد و هر چه موضوعات سرکوب شده بیشتر باشد تاثیر مخرب آنها در سلامت روانی و رفتاری فرد بیشتر خواهد بود، بدین ترتیب انباشته شدن موضوعات سرکوب شده در ناخودآگاه باعث بروز انواع اختلالات روانی در سطح نوروز نظیر اختلالات اضطرابی، روان–تنی، تبدیلی (Anxiety Psycho – Somatic Conversion ) و حتی در سطح سایکوتیک می‌شود.
مکانیزم دفاعی سرکوبی در کودکان
استفاده از مکانیزم دفاعی سرکوبی در کودکان به علت ضعف، ناتوانی و آسیب‌پذیری بیشتر از بزرگسالان است. کودکان انگیزه‌های نامطلوب و مطرود از نظر والدین را به خاطر از دست دادن محبت والدین سرکوب می‌کنند و به‌تدریج ترس نه تنها رفتار کودک را تحت نفوذ قرار می‌دهد، بلکه افکار و تصورات او را نیز در بر می‌گیرد.
آیا فراموشی خاطرات بد مفید است؟
گرچه سرکوبی شخص را در کنترل آرزوهای خطرناک کمک می‌کند و از اثرات مخرب تجربیات دردناک می‌کاهد اما اگر در استفاده از آن افراط شود، در این صورت شخص به جای حل مسائلی که مقابله با آنها در عالم حقیقت بسیار ساده‌تر از فرار آنهاست چون به این روش خو گرفته در نتیجه مقدار زیادی از نیروی روانی او تلف می‌شود.
والدین و مربیان موظفند در خانه و مدرسه محیط‌هایی برای کودکان خود به وجود آورند که عاری از هر گونه تهدید و ترس و نگرانی باشد تا مکانیزم سرکوبی در آنان به حداقل برسد و به آنان فرصت داده شود تا به جای افکار و فراموش کردن مشکلات به حل و فصل آنها بپردازند.
نشانه‌های احتمالی خاطرات سرکوبشده
- شکاف‌های حافظه درباره دوره‌هایی از کودکی
- واکنش‌های هیجانی شدید و بیدلیل به برخی مکان‌ها، بوها یا افراد
- اضطراب یا ترس‌هایی که منشأ آن مشخص نیست
- کابوس‌های تکراری
- مشکل در روابط صمیمی و اعتماد
نکته مهم: این نشانه‌ها علت‌های دیگری هم می‌توانند داشته باشند و وجود آنها به معنای قطعی وجود خاطره سرکوبشده نیست. همچنین پژوهش‌ها نشان داده‌اند حافظه قابل تغییر است و تلاش برای «بازیابی» خاطرات با روشهای تلقینی ممکن است به ساختن خاطرات نادرست منجر شود. کار روی این موضوع باید فقط با درمانگر متخصص و آموزش‌دیده انجام شود.
تفاوت سرکوب با فراموشی تجزیه‌ای
سرکوب یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه است که بیشتر احساسات و خاطرات ناخوشایند را از آگاهی دور می‌کند، اما فراموشی تجزیه‌ای اختلالی شدیدتر است که در آن فرد بخش‌های مهمی از اطلاعات شخصی یا حتی هویت خود را فراموش می‌کند. برای آشنایی با سایر مکانیسم‌های دفاعی، مقاله‌های باطل‌سازی و درون‌فکنی را ببینید.
مقالات مرتبط
- خیال پردازی مکانیزم دفاعی ذهن است
- تجاوز جنسی و پس لرزه‌های روانی
- اختلال استرس پس از سانحه POST TRAUMATIC STRESS DISORDER
- مسخ واقعیت و مسخ شخصیت (Derealization و Depersonalization)
پرسش‌های متداول
خاطرات سرکوبشده چیست؟ خاطرات دردناکی هستند که ذهن بهصورت ناخودآگاه آنها را از آگاهی دور کرده تا از فرد در برابر اضطراب و درد محافظت کند.
مکانیسم دفاعی سرکوب چیست؟ سازوکاری ناخودآگاه است که افکار، احساسات و خاطرات ناخوشایند را از ذهن آگاه بیرون نگه می‌دارد.
آیا فراموش کردن خاطرات بد مفید است؟ در کوتاهمدت میتواند از فرد محافظت کند، اما خاطرات سرکوبشده ممکن است به شکل اضطراب، ترسهای بیدلیل یا مشکلات رابطهای خود را نشان دهند.
آیا میتوان خاطرات سرکوبشده را بازیابی کرد؟ این موضوع بحثبرانگیز است؛ حافظه قابل تغییر است و روشهای تلقینی ممکن است خاطرات نادرست بسازند. کار روی آن فقط باید با درمانگر متخصص انجام شود.
اگر احساس می‌کنید تجربه‌های گذشته هنوز زندگی شما را تحت تأثیر قرار می‌دهد، از خدمات روانشناس رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
