رفتن به محتوای اصلی 
تیر ۳۰, ۱۳۹۷
رشد اعتماد در کودک از تولد تا یک سالگی
اولین درس مهمی که هر انسان در زندگی یاد میگیرد، اعتماد است. اریک اریکسون، روان‌شناس مشهور رشد، معتقد بود نخستین مرحله رشد روانی-اجتماعی، از تولد تا یکسالگی، مرحله اعتماد در برابر بیاعتمادی است. در این مقاله توضیح می‌دهیم این احساس چگونه شکل میگیرد و چه اثری بر تمام زندگی کودک دارد.
احساس بیاعتمادی مشکلات جدی و زیادی را می‌تواند در طول عمر برای مراحل آینده رشد کودک ایجاد کند. به‌عبارت دیگر از تعامل با جهان شکست می‌خورد و ممکن است از آن کناره‌گیری کند و یا از تعامل با محیط اطراف و جهان امتناع کرده و منزوی می‌شود.
اعتقاد بر این است که بسیاری از موارد اختلال‌های روانی شدید ناشی از یک شکست ناگهانی در آن فردی شکل میگیرد که در کودکی احساس اعتمادش شکل نگرفته است.
تاثیر رشد اعتماد و بی اعتمادی در زندگی کودک
اعتماد در برابر بی اعتمادی بین تولّد تا یک سالگی پدید می‌آید و بنیادی‌ترین مرحله در زندگی است. به دلیل آن که نوزاد به طور کامل وابسته است، رشد اعتماد در او به کیفیت و قابلیت اطمینان کسی که از او پرستاری می‌کند بستگی دارد. اگر اعتماد به نحو موفقیت‌آمیزی در کودک رشد یابد، او در دنیا احساس امنیت خواهد کرد. اگر پرستار ناسازگار، پس زننده یا از نظر عاطفی غیرقابل دسترس باشد، به رشد حس بیاعتمادی در کودک کمک می‌کند. عدم توفیق در رشد اعتماد، به ترس و باور این که دنیا ناسازگار و غیرقابل پیش‌بینی است منجر می‌گردد.
پیشنهاد می کنم نیاز به امنیت در کودکان (اضطراب بنیادی) را نیز مطالعه کنید.
پاسخ به نیازهای کودک در نشانه‌های شکل‌گیری اعتماد در نوزاد
- وقتی ناراحت است، با آغوش مراقب آرام می‌شود
- با دیدن مادر یا مراقب، لبخند می‌زند و هیجان نشان می‌دهد
- برای مدت کوتاه می‌تواند دوری مراقب را تحمل کند و مطمئن است او برمی‌گردد
- خواب و تغذیه نسبتاً منظمی دارد
- کنجکاو است و محیط اطراف را با اطمینان نگاه و لمس می‌کند
پیامدهای بیاعتمادی در بزرگسالی
کودکی که نیازهایش به‌طور مداوم بی‌پاسخ مانده یا مراقبت ناپایدار دریافت کرده، ممکن است در بزرگسالی با بدبینی، ترس از رها شدن، دشواری در صمیمیت و اضطراب روبه‌رو شود. خبر خوب این است که روابط امن بعدی و رواندرمانی میتوانند این زخم‌ها را تا حد زیادی ترمیم کنند.
مراحل رشد روانی-اجتماعی اریکسون
اعتماد در برابر بیاعتمادی، اولین مرحله از هشت مرحله رشد اریکسون است. مرحله دوم، یعنی استقلال در برابر شرم و تردید (۱ تا ۳ سالگی)، بر پایه همین اعتماد ساخته می‌شود.
برای مطالعه بیشتر، مقاله‌های انواع دلبستگی در کودکان، مادران حساس و حامی و مرحله دهانی از دیدگاه فروید را بخوانید.
مراحل رشد روانی-اجتماعی اریکسون
اریک اریکسون رشد انسان را در هشت مرحله توصیف کرد که هر کدام با یک چالش یا «بحران» اصلی همراه است:
- نوزادی (۰ تا ۱ سال): اعتماد در برابر بیاعتمادی
- نوپایی (۱ تا ۳ سال): خودمختاری در برابر شرم و تردید
- پیش‌دبستانی (۳ تا ۶ سال): ابتکار در برابر احساس گناه
- سن مدرسه (۶ تا ۱۲ سال): سخت‌کوشی در برابر احساس حقارت
- نوجوانی: هویت در برابر سردرگمی نقش
- جوانی: صمیمیت در برابر انزوا
- میانسالی: زایندگی در برابر رکود
- سالمندی: یکپارچگی در برابر ناامیدی
از نظر اریکسون، موفقیت در هر مرحله، پایه‌ای محکم برای مرحله بعد می‌سازد؛ اما ناکامی در یک مرحله قابل جبران است و در مراحل بعدی می‌توان آن را ترمیم کرد.
چطور اعتماد نوزاد را تقویت کنیم؟
- به گریه نوزاد سریع و با آرامش پاسخ دهید
- روال‌های منظم برای خواب و تغذیه داشته باشید
- در آغوش گرفتن و تماس پوستی را دریغ نکنید
- با نوزاد حرف بزنید، لالایی بخوانید و تماس چشمی داشته باشید
- تعداد مراقبان اصلی را ثابت نگه دارید
- از سلامت روان خودتان مراقبت کنید؛ مادر آرام، نوزاد آرام‌تری دارد
نگران نباشید که با پاسخ سریع به گریه، نوزاد «لوس» شود. در سال اول، پاسخ‌گویی مداوم دقیقاً همان چیزی است که اعتماد و در آینده استقلال سالم را می‌سازد.
مقالات مرتبط
- پیش‌نیازهای رشد کودکان
- اهمیت رابطه‌ای گرم، صمیمی و مداوم بین مادر و کودک
- چگونه با کودک خود رفتار کنیم؟
- همانندسازی (Identification) در روان‌شناسی؛ راهنمای کامل
پرسش‌های متداول
اعتماد در برابر بیاعتمادی چیست؟ اولین مرحله رشد روانی-اجتماعی اریکسون از تولد تا یکسالگی است که در آن نوزاد یاد میگیرد دنیا و مراقبانش قابل اعتماد هستند یا نه.
اعتماد در نوزاد چگونه شکل میگیرد؟ با پاسخ بهموقع و گرم به نیازهای او؛ مثل آرام کردن هنگام گریه، بغل کردن و نوازش، تغذیه صبورانه و مراقبت ثابت.
بیاعتمادی در کودکی چه پیامدی دارد؟ ممکن است در بزرگسالی به بدبینی، ترس از رها شدن، دشواری در صمیمیت و اضطراب منجر شود.
آیا بیاعتمادی دوران کودکی قابل جبران است؟ بله. روابط امن بعدی و رواندرمانی میتوانند تا حد زیادی آن را ترمیم کنند.
اگر در ارتباط با نوزاد یا کودک خود به راهنمایی نیاز دارید، صفحه مشاوره کودک و نوجوان در رشت را ببینید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
