رفتن به محتوای اصلی 
اردیبهشت ۱۹, ۱۳۹۷
اهمیت شوخطبعی از دیدگاه روانشناسان
آیا خندیدن در شرایط سخت نشانه بی‌خیالی است یا سلامت روان؟ روانشناسان شوخطبعی را یکی از بالغانهترین و سالمترین مکانیسمهای دفاعی ذهن میدانند. در این مقاله نقش شوخطبعی در روانشناسی و اثرات آن بر سلامت روان را بررسی می‌کنیم.
شوخطبعی؛ بالغانهترین و سالمترین ساز و کار دفاعی
روانشناسان معتقدند که شوخطبعی از ساز و کارهای دفاعی بسیار خوب، بالغ و سالم است. محققان دیگری نیز به اهمیت شوخ‌طبیعی و نقش آن در سلامت روان و کاهش اضطراب و افسردگی اشاره کرده‌اند.
شوخطبعی در روانشناسی به عنوان ساز و کاری در برابر استرس، تنیدگی، اضطراب و افسردگی عمل می کند. افراد شوخطبع از هوش هیجانی و کفایت اجتماعی بالاتری برخوردارند. البته همه انواع شوخ طبعی شامل توصیفات بالا نمی‌شوند.
در شوخی فرد با تأکید بر جنبههای جالب و طنزگونه عامل اضطراب‌آمیز، با آن کنار می‌آید. مکانیسم دفاعی شوخطبعی یکی از ساز و کارهای دفاعی برای مقابله با اضطراب است که معمولاً افراد رشدیافته، سازگار و با سلامت روان از آن استفاده می‌کنند.
مکانیسم دفاعی شوخ طبعی
مطابق با تحقیقات نوین انجام شده میان تقویت‌کننده‌های مثبت محیطی، استفاده از مکانیسم دفاعی شوخطبعی و سازگاری و انعطاف‌پذیری رابطه وجود دارد و همانطور که گفته می‌شود خنده مسری است و قرار گرفتن در جمع‌های شاد و ارتباط با افراد شوخطبع، استفاده ناخودآگاه از این ساز و کار دفاعی را در افراد برای مقابله با مشکلات به وجود آورده تا استرسورها قدرت خود را برای به وجود آوردن بیماری‌های روانی از دست دهند.
به عقیده روانشناسان اگر چه با افزایش سن افراد کمتر از این سلاح برای مبارزه با مشکلات استفاده می‌کنند اما کم نیستند سالمندانی که روزگار را با خنده و شادی سپری می‌کنند. زمانی که افراد با آنها در ارتباط هستند ادعا می‌کنند که خلق و خوی‌شان بهتر شده و ضرب‌المثل‌ها و لطیفه‌هایی که به‌کار می‌برند تا حدودی باعث می‌شود مسائل را آنقدرها هم جدی نگیرند و منعطف‌تر عمل کنند. مطالعات نشان داده است، سن و به دنبال آن تغییرات هورمونی، جنسیت و عوامل فرهنگی اجتماعی در شوخطبع بودن افراد مؤثر است.
فواید شوخطبعی برای سلامت روان
- کاهش استرس و تنش
- کمک به دیدن مشکلات از زاویه‌ای تازه
- تقویت روابط اجتماعی و صمیمیت
- افزایش تاب‌آوری در شرایط سخت
- بهبود خلق و کاهش علائم افسردگی
- کاهش احساس درد و بهبود سیستم ایمنی
شوخطبعی سالم و ناسالم
همه شوخیها سالم نیستند. شوخطبعی سالم شامل خندیدن به موقعیتها و خود به شکلی مهربانانه است. اما شوخیهای تحقیرآمیز که دیگران را مسخره می‌کند، یا خودتخریبی که با تحقیر خود همراه است، نه‌تنها کمکی نمی‌کنند بلکه به روابط و عزت‌نفس آسیب می‌زنند. همچنین گاهی شوخی کردن مداوم، راهی برای فرار از احساسات واقعی است.
برای آشنایی با سایر مکانیسمهای دفاعی، مقاله‌های والایش، خیال‌پردازی و فرافکنی را بخوانید.
شوخطبعی در رابطه زناشویی
پژوهش‌ها نشان می‌دهند زوج‌هایی که با هم می‌خندند، رضایت بیشتری از رابطه دارند. شوخطبعی در لحظه‌های تنش می‌تواند فضای بحث را آرام کند و به زوجین یادآوری کند که در یک تیم هستند. البته شوخی باید محترمانه باشد؛ شوخیهای تحقیرآمیز یا مسخره کردن همسر، به‌ویژه جلوی دیگران، به رابطه آسیب می‌زند.
شوخطبعی و تاب‌آوری
افراد شوخطبع معمولاً تاب‌آوری بیشتری در برابر سختی‌ها دارند. ویکتور فرانکل، روان‌پزشکی که اردوگاه‌های کار اجباری را تجربه کرد، از شوخطبعی به‌عنوان یکی از سلاح‌های روح برای بقا یاد می‌کند. خندیدن در دل سختی، به معنای انکار مشکل نیست؛ بلکه نوعی فاصله گرفتن سالم از آن است که به ما توان ادامه دادن می‌دهد.
شوخطبعی در تربیت کودک
- شوخی و بازی، ارتباط عاطفی والد و کودک را عمیق‌تر می‌کند
- گاهی یک شوخی می‌تواند لجبازی کودک را بدون دعوا حل کند
- خندیدن به اشتباه‌های کوچک خودتان به کودک یاد می‌دهد اشتباه کردن ترسناک نیست
- هرگز کودک را مسخره نکنید یا احساساتش را به شوخی نگیرید
چه زمانی شوخی مکانیسم فرار است؟
اگر کسی همیشه و در هر موقعیتی، حتی در لحظه‌های جدی و دردناک، شوخی می‌کند و نمی‌تواند درباره احساسات واقعی‌اش صحبت کند، ممکن است شوخی برای او راهی برای اجتناب از احساسات باشد. در این حالت، شوخطبعی دیگر بالغانه نیست و می‌تواند مانع صمیمیت واقعی شود. تعادل بین جدیت و شوخطبعی، نشانه سلامت روان است.
مقالات مرتبط
- مکانیسم دفاعی باطل‌سازی (Undoing) چیست؟ + مثال و کاربرد در روانشناسی
- درون فکنی در روانشناسی چیست؟ آشنایی با مکانیسم دفاعی درون‌فکنی
- نشانه‌های مکانیسم دفاعی انکار
- مکانیسم دفاعی برون‌ریزی یا Acting Out چیست؟
پرسش‌های متداول
شوخطبعی از نظر روانشناسی چیست؟ توانایی دیدن جنبههای خندهدار موقعیتها که روانشناسان آن را یکی از بالغانهترین و سالمترین مکانیسمهای دفاعی میدانند.
فواید شوخطبعی چیست؟ کاهش استرس، دیدن مشکلات از زاویه جدید، تقویت روابط، افزایش تاب‌آوری و بهبود خلق.
آیا همه شوخیها سالماند؟ خیر. شوخیهای تحقیرآمیز یا خودتخریبی و استفاده از شوخی برای فرار مداوم از احساسات، سالم نیستند.
چطور شوخطبعتر شویم؟ با افراد شوخطبع وقت بگذرانید، به خودتان سخت نگیرید، در موقعیتها دنبال جنبه طنز باشید و از محتوای شاد استفاده کنید.
برای افزایش تاب‌آوری و سلامت روان، از خدمات روانشناس رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
