رفتن به محتوای اصلی 
آبان ۲۳, ۱۳۹۹
مراحل رشد درنظریه شخصیت سالیوان
هری استک سالیوان، روان‌پزشک آمریکایی، از نخستین نظریه‌پردازانی بود که شخصیت را حاصل روابط بین فردی دانست. در نظریه شخصیت سالیوان، رشد انسان در چند مرحله و در بستر رابطه با دیگران، بهویژه مادر، شکل میگیرد. در این مقاله ابتدا سه «من» در نظریه سالیوان و سپس مراحل رشد از دیدگاه او را توضیح می‌دهیم.
سه «من» در نظریه سالیوان
سالیوان معتقد بود که در برخورد فرد با دیگران و بخصوص فرزند با مادر، سه من در فرد تشکیل می شود، بر اساس این من ها هست که من اصلی فرد تشکیل می شود. این من ها به شرح زیر می باشند.
منِ خوب
کودکی که در کوچکی کاری انجام می دهد و مورد تشویق خانواده قرار می گیرد و در ازای انجام آن کار پاداشی دریافت می کند، این قسمت از وجوه خود را به عنوان رفتار درست و خوب تلقی می کند که باید آن را انجام دهد و بدین وسیله به امنیت فکری و آرامش و راحتی برسد. با تشکیل من خوب است که کودک یاد می گیرد چگونه برای خودش لذت ببرد.
منِ بد
مادر، کودک خود را به خاطر کار بدی که انجام می دهد تنبیه و سرزنش می کند و به کودک خود می فهماند که دیگر نباید اینگونه باشد و کودک برای جلوگیری از بروز اضطراب در خود آن کار خاص را جزء رفتارهایی در نظر می گیرد که نباید انجام دهد تا از تنش دور بماند و از این جهت من بد را می سازد.
نا-من
نا-من هم مانند من بد ریشه از اضطراب دارد. به این صورت که کودک کار خلاف نظر مادر خود انجام می دهد و مورد خشم او قرار می گیرد با این تفاوت که کودک مدام کارهای خلاف انجام می دهد از این رو برای جلوگیری از اضطراب، آنچه که انجام داده را انکار می کند، انگار که به او تعلق ندارد و از این رو نا-من شکل می گیرد.
مراحل رشد از دیدگاه سالیوان
سالیوان رشد شخصیت را در هفت دوره توصیف کرد که هر کدام با نوع خاصی از نیاز به رابطه مشخص می‌شود:
- نوزادی: از تولد تا شروع گفتار؛ رابطه اصلی با مادر و یادگیری کاهش اضطراب از طریق مراقبت او
- کودکی: از شروع گفتار تا نیاز به همبازی؛ یادگیری زبان و الگوهای رفتاری پذیرفته‌شده خانواده
- دوره همسالان (سنین دبستان): ورود به جمع همسالان، یادگیری رقابت، همکاری و سازش
- پیشنوجوانی: شکلگیری دوستی صمیمی با یک همسال هم‌جنس (دوست جان‌جانی)؛ اولین تجربه صمیمیت واقعی
- نوجوانی اولیه: از بلوغ؛ شکلگیری علاقه به جنس مخالف و تعارض بین نیاز به صمیمیت، امنیت و میل جنسی
- نوجوانی متأخر: شکلگیری روابط پایدار و الگوی بزرگسالانه ارتباط
- بزرگسالی: توانایی برقراری رابطه صمیمانه و عاشقانه پایدار و پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی
نظام خود (Self-System) و اضطراب
از نظر سالیوان، اضطراب اصلی‌ترین نیروی شکلدهنده شخصیت است. کودک برای دوری از اضطرابی که از رابطه با مراقب ناراضی به وجود می‌آید، «نظام خود» را می‌سازد؛ مجموعه‌ای از رفتارها و ادراکات که از او در برابر اضطراب محافظت می‌کند. سه من (من خوب، من بد و نا-من) بخش‌هایی از همین نظام هستند.
برای آشنایی بیشتر، مقاله روابط بین افراد از نظر سالیوان را بخوانید. همچنین مقاله‌های مرحله دهانی در نظریه فروید و نقش مادر در انواع دلبستگی کودک دیدگاه‌های دیگری درباره رشد کودک ارائه می‌دهند.
کاربرد نظریه سالیوان در زندگی روزمره
نظریه سالیوان به ما یادآوری می‌کند که بسیاری از مشکلات روانی در بستر روابط شکل می‌گیرند و در همان بستر هم درمان میشوند. برای مثال، فردی که در کودکی مدام مورد انتقاد قرار گرفته، ممکن است «من بد» قوی‌ای داشته باشد و در بزرگسالی در هر رابطه‌ای انتظار انتقاد و طرد داشته باشد. شناخت این الگو، اولین قدم برای تجربه روابط متفاوت و ترمیم آن است.
اهمیت دوستی صمیمی در پیشنوجوانی
سالیوان به دوره پیشنوجوانی (حدود ۸ تا ۱۲ سالگی) اهمیت ویژه‌ای می‌داد. به باور او، شکلگیری یک دوستی صمیمی با همسال، که او آن را «رفیق» می‌نامید، نخستین تجربه واقعی صمیمیت و همدلی است. در این دوستی، کودک برای اولین بار به نیازها و شادی دیگری به اندازه خودش اهمیت می‌دهد. این تجربه می‌تواند حتی برخی آسیب‌های دوران قبل را ترمیم کند و پایه روابط عاشقانه سالم در آینده باشد.
- به دوستی‌های صمیمی فرزندتان احترام بگذارید
- فرصت بازی و وقت گذراندن با همسالان را فراهم کنید
- اگر کودک دوست صمیمی ندارد، به او در مهارت‌های اجتماعی کمک کنید
مقالات مرتبط
- چگونگی شکلگیری تله‌های زندگی
- مفاهیم گوناگون از شخصیت سالم
- نظریه آلفرد آدلر به شخصیت سالم
- در نظریه اریک برن کدام وضعیت روانی را دارید؟
پرسش‌های متداول
نظریه شخصیت سالیوان چیست؟ نظریه بین فردی سالیوان میگوید شخصیت در بستر روابط با دیگران، بهویژه مادر، شکل میگیرد و اضطراب ناشی از این روابط مهمترین نیروی شکلدهنده آن است.
سه من در نظریه سالیوان کداماند؟ من خوب (رفتارهای تأییدشده که امنیت میآورند)، من بد (رفتارهای سرزنششده که اضطراب ایجاد میکنند) و نا-من (تجربههای بسیار اضطرابآور که از آگاهی کنار گذاشته میشوند).
مراحل رشد از دیدگاه سالیوان کداماند؟ نوزادی، کودکی، دوره همسالان (دبستان)، پیشنوجوانی، نوجوانی اولیه، نوجوانی متأخر و بزرگسالی؛ که هر کدام با نوع خاصی از نیاز به رابطه مشخص میشوند.
تفاوت نظریه سالیوان با فروید چیست؟ فروید بر غرایز و مراحل روانیجنسی تأکید داشت، اما سالیوان شخصیت را حاصل روابط بین فردی و تلاش برای کاهش اضطراب در این روابط میدانست.
اگر می‌خواهید الگوهای رابطه‌ای خود را بهتر بشناسید، از خدمات روانشناس رشت استفاده کنید.
برای هماهنگی جلسات حضوری یا تلفنی، از صفحه تعیین وقت مشاوره اقدام کنید.
